Ал бір тапсырманың бірнеше шешімі болуы мүмкін болса ше? Балалардың өнертапқыштық міндеттерді шешу теориясымен қызықты таныстығы дәл осындай сұрақтардан басталады. Мұнда бірден жалғыз дұрыс жауапты іздеудің қажеті жоқ. Одан да ойланған, салыстырған, тәжірибе жасап, күтпеген шешімдер тапқан әлдеқайда қызықты.
Қосымша білім беру педагогі Ольга Александровна Макухина жетекшілік ететін ТРИЗ мектебіндегі сабақтар дәл осы қағидаға негізделген.
ТРИЗ — өнертапқыштық міндеттерді шешу теориясы — балаларға үйреншікті ойлау тәсілінен біртіндеп бас тартып, бір міндеттің бірнеше шешімін іздеуге көмектеседі. Сабақтар 7–10 жастағы балаларға арналған және осы жас ерекшелігіне сай қызықты ойын түрінде өтеді.
Балалар ребустар, сөзжұмбақтар мен жұмбақтарды шешеді, логикалық тапсырмаларды орындайды, үстел ойындарына қатысады және шағын тәжірибелер жүргізеді. Осындай әрбір тапсырма ойлау қабілетін шыңдайтын өзіндік жаттығуға айналады. Балалардан тек дұрыс жауапты табу ғана емес, өз ой қорыту жолын түсіндіру, әртүрлі нұсқаларды салыстыру және өз бетінше қорытынды жасау талап етіледі.
Ольга Александровнаның жұмысында тәжірибелер мен зерттеу тапсырмалары ерекше орын алады. Балалар болып жатқан үдерісті бақылайды, болжамдар ұсынады, оларды тәжірибе жүзінде тексереді және алынған нәтижені талқылайды. Мұндай тәсіл оқытуды қызықты әрі түсінікті етеді: бала дайын ақпаратты жай ғана қабылдамайды, өзі кішкентай зерттеушіге айналады.
Үстел ойындары да сабақтардың маңызды бөлігіне айналады. Ойын барысында балалар ережелерді сақтауды, өз әрекеттерін жоспарлауды, ықтимал нәтижелерді алдын ала болжауды, бір-бірімен қарым-қатынас жасауды және стандарттан тыс жағдайлардан шығудың жолын табуды үйренеді. Сонымен қатар ойын түріндегі жұмыс тапсырма елеулі ақыл-ой күшін талап еткен кезде де балалардың қызығушылығы мен белсенділігін сақтауға мүмкіндік береді.
Зерттеу жобалары балаларға өздерін нағыз өнертапқыш ретінде сынап көруге мүмкіндік береді. Олар қоршаған әлемді бақылауды, қызықты құбылыстарды байқауды, сұрақ қоюды және жауап іздеуді үйренеді. Біртіндеп олардың бойында қызығушылық, дербестік, зейін, логикалық және сыни ойлау қабілеттері қалыптасады.
ТРИЗ мектебіндегі сабақтар балаға маңызды бір нәрсені түсінуге көмектеседі: бір мәселенің бір ғана шешімі болмайды. Кейде үйреншікті жағдайға басқа қырынан қарау, шартын өзгерту, әрекеттің ерекше тәсілін ойлап табу немесе бірнеше идеяны біріктіру қажет.
Ольга Александровнаның жұмысы балаларға ойлануға, байқап көруге, қателесуге және қайтадан шешім іздеуге мүмкіндік беретін кеңістік қалыптастырады. Мұнда балалар дайын жауаптарды ғана емес, жауаптарды өз бетінше табуға және жаңа мүмкіндіктерді ашуға көмектесетін құралдарды меңгереді.
ТРИЗ мектебі бастауыш сынып оқушылары үшін логика ойынмен, зерттеу қызығушылықпен, ал тапсырмаларды шешу қызықты ізденіспен тоғысатын ерекше ортаға айналады. Бәлкім, дәл осы жерден болашақ өнертапқыштың, конструктордың немесе зерттеушінің жолы басталатын шығар.